Esencja projektu

Inicjatywa:

Plan na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova

Miejsce/czas:

Hiszpania, 1997

Narzędzia:

Grupy wielokrotne

Hiszpania, Plan na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova

Trinitat Nova to dzielnica Barcelony, która powstała w latach 60. XX wieku. Tworzono ją w pośpiechu, bez planów zagospodarowania przestrzennego, budowano ze złej jakości materiałów; wiele budynków jeszcze w latach 90. nie posiadało kanalizacji. Brak przestrzeni publicznych przyjaznych mieszkańcom i słaba komunikacja z resztą Barcelony sprzyjały rozwojowi problemów społecznych w tej okolicy.

Plan na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova

1997

Hiszpania

KONTEKST

Trinitat Nova to dzielnica Barcelony, która powstała w latach 60. XX wieku. Tworzono ją w pośpiechu, bez planów zagospodarowania przestrzennego, budowano ze złej jakości materiałów; wiele budynków jeszcze w latach 90. nie posiadało kanalizacji. Brak przestrzeni publicznych przyjaznych mieszkańcom i słaba komunikacja z resztą Barcelony sprzyjały rozwojowi problemów społecznych w tej okolicy.

W 1996 roku działacze ze Stowarzyszenia Sąsiadów Dzielnicy Trinitat Nova zainicjowali prace nad stworzeniem „Planu na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova”. Bardzo ważnym elementem planu była diagnoza społeczności, w którą włączyli się członkowie Stowarzyszenia Sąsiadów, mieszkańcy dzielnicy, pracownicy naukowi oraz przedstawiciele administracji na szczeblu lokalnym (dzielnicy i miasta) oraz regionalnym (władze Katalonii).

OPIS PROCESU

Diagnoza społeczności miała pokazać aktualne problemy dzielnicy oraz potrzeby widziane przede wszystkim oczami jej mieszkańców. Działania przeprowadzone w ramach diagnozy nazwano badaniem uczestniczącym (Investigación-Acción-Participativa). Odbywało się ono na dwóch polach: naukowcy zaangażowani w tworzenie diagnozy zbierali i badali istniejące dane, aktualne i historyczne, dotyczące dzielnicy Trinitat Nova, zaś wolontariusze ze Stowarzyszenia Sąsiadów prowadzili wywiady z mieszkańcami, urzędnikami czy przedstawicielami instytucji i przedsiębiorstw zlokalizowanych w dzielnicy dla pozyskania ich codziennych obserwacji na temat potrzeb, kierunków rozwoju, mocnych i słabych stron życia w Trinitat Nova. Jednym z głównych założeń planu była aktywizacja mieszkańców dzielnicy, rozbudzenie poczucia wspólnoty i patriotyzmu lokalnego.

W lutym 1997 roku grupa zaangażowana wcześniej w prace nad diagnozą – naukowcy, mieszkańcy i przedstawiciele władz lokalnych, pod kierownictwem członków Stowarzyszenia Sąsiadów – rozpoczęła opracowywanie „Planu na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova”. W czerwcu tego samego roku zostało podpisane porozumienie pomiędzy Stowarzyszeniem Sąsiadów i władzami lokalnymi (miejskimi i regionalnymi) dotyczące finansowania realizacji planu. Co ważne, nie był on „zamknięty” datą zakończenia. 

Jego twórcy chcieli, aby wciąż ewoluował, był otwarty na pojawiające się potrzeby i problemy do rozwiązania. 

Już na etapie powstawania diagnozy wyłoniły się cztery obszary tematyczne: urbanizacja, edukacja, kwestie społeczno-kulturalne i ekonomiczne. W ramach tych obszarów następnie opracowywane i realizowane projekty nastawione na rozwiązywanie zidentyfikowanych problemów. Mieszkańcy Trinitat Nova po doświadczeniu we współtworzeniu diagnozy chętnie włączali się w realizację planu na kolejnych etapach.

Przykładowo grupa robocza zajmująca się urbanizacją, nazwana Grupą Reorganizacji (Grupo de Remodelación), liczyła ok. 30 mieszkańców, którzy spotykali się regularnie, aby dyskutować o możliwościach rozwiązania urbanistycznych problemów Trinitat Nova.

Członkowie grupy spotykali się także z przedstawicielami administracji lokalnej, aby dyskutować o kolejnych działaniach. Efektem prac grupy był m.in. projekt „Trinitat inNova”, zakładający przekształcenie dzielnicy w obszar ekologiczny.

Rodzice uczestniczący w grupie roboczej zajmującej się edukacją stworzyli grupę Aktywna Szkoła Matek i Ojców z Trinitat Nova (Escuela Activa de Madres y Padres de Trinitat Nova), pracującą nad funkcjonowaniem dzielnicowych szkół. W 2000 roku członkowie tej grupy wraz z przedstawicielami wszystkich przedszkoli i szkół z Trinitat Nova oraz specjalistami z dziedziny edukacji i rozwoju, a także pracownikami socjalnymi stworzyli Komisję Społeczno-Edukacyjną dla Dzielnicy (Comisión Socio-Educativa del Barrio) mającą opracować „Projekt edukacyjny dla dzielnicy” (Proyecto Educativo del Barrio). Celem projektu było rozwiązanie głównych problemów edukacyjnych dzielnicy, takich jak: wysoki poziom analfabetyzmu, niski poziom wykształcenia mieszkańców, wysoki odsetek osób, które przerywają obowiązkową edukację.

Członkowie grupy ds. zagadnień społeczno-kulturalnych postawili sobie trzy cele: wzmocnić istniejące organizacje pozarządowe, zachęcać i wspierać powstawanie nowych organizacji oraz ułatwiać i aktywizować współpracę między organizacjami. Cele te realizowano m.in. poprzez organizowanie festynów i ulicznych zabaw mieszkańców. Dzięki działaniom aktywizującym powstały grupy nieformalne, np. Stowarzyszenie Matek z Parku Przyjaźni mające na celu doprowadzenie do uporządkowania i rewitalizacji parku.

REZULTATY

Doświadczenia z przygotowania i realizacji „Planu na rzecz rozwoju społeczności dzielnicy Trinitat Nova” zachęciło członków Stowarzyszenia Sąsiadów oraz innych organizacji i mieszkańców dzielnicy do zaplanowania kolejnych działań. Efektem jest np. projekt „Trinitat inNova”, nakierowany na przekształcenie dzielnicy w obszar ekologiczny, czy projekt „Jubilado?, sí! Activo también!” (w wolnym tłumaczeniu: „Aktywni emeryci”), aktywizujący osoby starsze.

NARZĘDZIE: Grupy wielokrotne

Działania mieszkańców Trinitat Nova na rzecz rozwoju społeczności opierały się m.in. na spotkaniach zespołów zajmujących się konkretnymi zagadnieniami. Taki sposób organizacji pracy nawiązuje do idei grup wielokrotnych (reconvening groups), które są wariacją na temat tradycyjnych grup fokusowych. Zwykłe grupy fokusowe zakładają jednorazowe spotkanie 8–10 osób na ok. dwugodzinną dyskusję grupową prowadzoną przez moderatora. Różnica polega na tym, że uczestnicy grup wielokrotnych spotykają się co najmniej dwukrotnie po to, aby:

– wstępnie przedyskutować wybrane  

– podyskutować o wybranej kwestii po zapoznaniu się z przedstawionymi materiałami informacyjnymi i porozmawianiu na ich temat z osobami spoza grupy uczestników.

Drugie spotkanie odbywa się po upływie czasu wystarczającego na wykonanie „pracy domowej”, przeważnie jest to okres od tygodnia do dwóch. Ta metoda pozwala na bardziej pogłębioną, niż w przypadku zwykłych grup fokusowych, dyskusję i refleksję. Pozwala prześledzić, jak zmieniają się opinie uczestników po wysłuchaniu argumentacji innych rozmówców i zapoznaniu się z materiałami informacyjnymi. 

Może służyć również jako pilotaż materiałów informacyjnych. W przypadku dzielnicy Trinitat Nova mieszkańcy zaangażowali się bardziej niż zazwyczaj podczas grup wielokrotnych (zajmowali się np. kontaktem z urzędnikami), ponieważ poruszane zagadnienia dotyczyły ich bezpośrednio.

[zobacz: skrzynka z narzędziami]


Tekst: Julia Koczanowicz-Chondzyńska
Opracowano na podstawie: Rebollo Izquierdo, J. O., Blanco, I., El plan comunitario y social de la Trinitat Nova (Barcelona): un referente de la planificación participativa local, [w:] Gobiernos locales y redes participativas, 2002, España, tekst dostępny na stronie www.aytopuentegenil.es, strona internetowa Międzynarodowego Obserwatorium Obywatelskości i Zrównoważonego Rozwoju Środowiska Naturalnego (Observatorio Internacional de Ciudadanía y Medio Ambiente Sostenible) - www.redcimas.org. Opis działań prowadzonych w Trinitat Nova na: http://cimas.eurosur.org/gloobal/fichas/ficha.php?entidad=Experiencias&id=5&htmltable=1.