Budżet partycypacyjny

 
Dzięki budżetowi partycypacyjnemu obywatele mogą podejmować decyzje na temat spraw budżetowych zarówno odnośnie konkretnych inwestycji czy usług na poziomie swojej społeczności (osiedla, liceum), jak i współdecydować w bardziej strategicznych kwestiach na poziomie miast czy państwa (nawegdy społeczność liczy kilka milionów członków).
 
Rola obywateli może być różna – od konsultowania i przedstawiania władzom preferencji i potrzeb społecznych do sytuacji, kiedy obywatele mają bezpośrednią kontrolę nad ostatecznym kształtem pewnych części budżetu.
 
Budżet partycypacyjny powstał w Brazylii pod koniec lat 80. (Porto Allegre) i tam – gdzie zarówno skala wykorzystania tej metody, jak i decyzyjność obywateli jest większa niż w Ameryce Północnej i Europie – na posiedzenia budżetowe mogą przyjść wszyscy mieszkańcy i wspólnie określić wydatkowanie budżetów lokalnych. Od momentu powstania metoda rozprzestrzeniła się na całym świecie.
 
Budżet partycypacyjny nie powinien być jednorazowym wydarzeniem. Jego coroczna powtarzalność przynosi znaczący wkład w postaci edukacji społecznej i ekonomicznej wśród obywateli, a także wzrostu odpowiedzialności za społeczność. Negocjacje budżetowe uczą obywateli trudnej sztuki kompromisu, pokazują złożoność wydatków publicznych. Władzom z kolei, poza zapoznaniem się z lokalnymi potrzebami, przynosi także bardzo wymierne korzyści w postaci poprawy ściągalności podatków.
 
Sprawia, że zarządzanie budżetem jest przejrzyste, zwiększa zaufanie obywateli oraz ogranicza możliwość korupcji. W Porto Allegre po dłuższym czasie stosowania metody budżetu partycypacyjnego zmieniły się priorytety inwestycyjne – więcej środków zaczęto lokować w biedniejszych częściach miasta, oraz odnotowano spadek korupcji. Jest to dobry sposób dla władz, aby zapoznać się z potrzebami społecznymi.
 
W Polce mechanizmy budżetu partycypacyjnego zostały najpierw wykorzystane przez wiejskie społeczności lokalne poprzez fundusze sołeckie. Od 2013 roku obserwujemy znaczący wzrost zainteresowania budżetowaniem partycypacyjnym również w społecznościach miejskich.
 
Wzrostowi liczby realizowanych w Polsce budżetów partycypacyjnych towarzyszy refleksja nad standardami i jakością tych procesów. W 2013 r. poprowadzona przez Fundację Stocznia grupa eksperów samorządowych i z organizacji pozarządowych wypracowała dokument "Standardy procesów budżetu partycypacyjnego w Polsce". Zachęcamy do zapoznania się ze wskazówkami i rekomendacjami dotyczącymi organizacji i prowadzenia procesów budżetów partycypacyjnych.
 
Ponieważ budżet partycypacyjny to horyzontalne narzędzie włączania społeczności w zarządzanie zasobami osobom zainteresowanym tematyką budżetowania partycypacyjnego polecamy również zapoznanie się z filmem zrealizowanym na podstawie opisów kilku dobrych praktyk partycypacji wyjaśniającym podstawy włączania społeczności zarządzanie partycypacyjne.